ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

126

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

كه به سبب ماندن آب در آن ، گياه بروياند و سبز شود . و بسا مىشود كه اين گياهان و سبزه ها به خاطر خوبى زمين مدّتى مىماند و رطوبت را نگه مىدارد و رشد مىكند و فراوان حيوانات از آن بهره مىبرند . و هر گاه سبزه زار در سرگينگاه باشد شايسته نيست كه با شادمانى و ميل از سبزه اش بهره گرفته شود و غير آن و حيوان را در چراگاه بر آن اعتمادى نيست . پس حال آدمى نيز با نعمتى كه دارد چنين است . اگر بداند چگونه بايد مصرف كند و هر كدام را در جاى خود بنهد مانند سبزه زارى است كه در زمين خوب باشد . آدمى از آن سبزه زار بهره مىبرد . و در دنيا و آخرت براى خود ستايش نيكو و پاداش فراوان ذخيره مىكند و ديگران از تازگى سبزه و رطوبت گياهانش بهره مىبرند . و اگر نادان باشد و مال را در جاى خود ننهد مانند سبزه زارى است كه در مزبله باشد و از آن بهره اى برده نشود . و در توضيح اين مثل اين صورتها محتمل است . اين مثلها را براى مردم مىزنيم شايد كه آنان بيانديشند ( 1 ) . كلمهء پانزدهم گفتار آن حضرت ( ع ) : اغنى الغنى العقل . بزرگترين بى نيازيها خرد است . شارح گويد : گاهى غنا گفته مىشود و منظور از آن بى نيازى است و گاهى گفته مىشود و مقصود از آن به دست آمدن كارهايى است كه بدان نياز دارد و به هر دو معنى ، در مقابل فقر مىباشد . به هر دو فرض بى نيازى به مقتضاى اين كه از امور تشكيكى است بر جزئيّات آن هم گفته مىشود چون نوعى بى نيازى است كه بسيار شديد و زياد و نوعى از آن ضعيف و اندك است . اقسام و درجات و حقيقت مراتب عقل را شناختى . بنا بر اين مىگوييم : مقصود از كلمه مولا ، توضيح اين است كه بالاترين درجات بى نيازى خرد است و منظور از بى نيازى به دست آوردن چيزهايى است كه در اين جا مورد نياز مىباشد . زيرا بزرگترين چيزهايى كه بدان نياز هست و برترين آنها كه وسيله به دست آوردن كمال مىشود عقل مىباشد . چون عقل سبب خوشبختى دنيا و آخرت است و به وسيله آن به هدفهاى اصلى مىتوان رسيد و كمالات واقعى را به دست آورد . بى آن كه به مال و جز آن نيازى باشد .

--> ( 1 ) حشر ( 59 ) آيه 21 .